Trabzon Ayasofya Cami, Trabzon Turistik Yerleri

0
326
views
Bu Sayfayı Paylaş!

Trabzon Ayasofya Cami

Trabzon’un batı girişinde, Trabzon’a hakim yüksek bir tepede, inşa edilen Trabzon Ayasofya Cami, ya da Ayasofya Kilisesi bugün müze olarak kullanılmaktadır. Trabzon Ayasofya Cami, Trabzon’da aynı dönemde yapılan diğer dini yapılardan farklı bir konumda ve yapıya sahiptir.

Açıkçası burayı tanımlarken, Trabzon Ayasofya Cami, Ayasofya Müzesi ya da Ayasofya Kilisesi olarak mı tanımlamalıyım pek karar veremedim. Sadece Ayasofya diye tanımlasak İstanbul’un şaheser yapısı Ayasofya Cami ile karıştırılacak. Sonra üç şekilde de bahsetmeye karar verdim.

Trabzon Ayasofya Cami
Trabzon Ayasofya Cami

Trabzon Ayasofya Kilisesi

İlk olarak kilise olarak inşa edilen Ayasofya Kilisesi, İstanbul’un Latinler tarafından işgal edilmesinden sonra kaçan ve Trabzon’da 1204 yılında Trabzon imparatorluğunu kuran Komnenos Ailesinden Kral I.Manuel tarafından 1250-1260 yılları arasında yaptırılmıştır.

Gürcülerle akraba olan Komnenoslar, Gürcü Kraliçesi Tamara’nın da desteği ile, İstanbul’dan kaçıp Trabzon’da 1204 yılında ayrı bir krallık kurmuşlar ve Anadolu Selçukluları’na vergilerini ödemek suretiyle varlıklarını yaklaşık 250 yıl sürdürmüşler.

Trabzon Ayasofya Cami
Trabzon Ayasofya Cami

Geç Bizans Kiliselerinin en güzel örneklerinden biri olan yapı Bir haç şeklinde inşa edilen ve üç tane girişi bulunan kilise yüksek kubbesiyle Gürcistan’daki kiliselere çok benzemektedir.

Yapıldığı dönemde kent merkezinin dışında ve yüksek bir tepede bulunan bu kilisenin asıl yapılış amacının manastır olarak yapıldığı aynı zamanda astronomi araştırmaları ve eğitiminin yapıldığı da araştırmacılar tarafından söylenmektedir.

Kilisenin batısında ayrı bir yapı olarak duran 30 metrelik kule de gök cisimlerini gözlemlemek amacıyla yapıldığı görüşünü desteklemektedir. Müze kalıntılarından burada daha önce bir manastırın bulunduğu kanıtlansa da günümüzde manastırın diğer ünitelerinin bulunmaması henüz anlaşılmamıştır.

Kulenin bir müddet balıkçı feneri olarak kullanıldığı, kilise döneminde çan kulesi, cami döneminde de minare olarak kullanıldığı bilinmektedir.

Ayasofya’nın Anlamı nedir?

Trabzonlu arkadaşlarımızın anlattıklarına göre, “Ayasofya” nın manası, Kralın Sofya adındaki kızı kuleden atlamış ve buna çok üzülen halk, “Ay… Sofya” diye feryat figan ederken Ayasofya ismi yakıştırılmış kiliseye. Bunun bir efsane olup olmadığını bilemiyorum. Bildiğim tek şey Trabzon halkı o kadar kıvrak zekalı ve esprili oluşu ve ne zaman şaka yaptıklarını anlamanın zor olduğu. Gerçekte ise bir manastır kilisesi olan “Ayasofya” adı “Kutsal Bilgelik” anlamına gelir.

Trabzon Ayasofya Cami
Trabzon Ayasofya Cami

Gerçekte ise Ayasofya adının, Grekçe “kutsal” anlamına gelen “hagios” ve bilgelik anlamına gelen “sophos” köklerinin birleşimi olan ve “kutsal bilgelik” anlamından geldiği söylenmektedir. Ayasofya adı genellikle dini eğitim görülen yapılar için kullanılmıştır. Trabzon’daki Ayasofya’nın, 6. yüzyılda İstanbul’da inşa edilen Bizans uygarlığının muhteşem anıtı Ayasofya ile aynı adı taşımasından başka bir benzerliği yoktur.

Trabzon Ayasofya Camii İçi, İşlemeleri

Çok iyi bir taş işçiliğine sahip olan yapıda, Hıristiyan sanatının yanı sıra İslam sanatının etkileri de görülmektedir. Güney girişinde bulunan roma sütunları ve üzerinde Adem ile Havva’nın yaratılışı, Havva’nın yasak meyveyi Adem’e vermesi, Kabil’in Habil’i öldürmesi sahnesi kabartma şeklinde tasvir edilmiştir.

Trabzon Ayasofya Cami
Trabzon Ayasofya Cami

Birçok Gürcü yapılarında gördüğümüz Komnenos Krallığı’nın amblemi olan kartal motifi burada da karşımıza çıkmaktadır. Aynı zamanda Pontus Krallığının sembolü olan hilal ve yıldız motifi, yunan mitolojisine ait kanatlı atlar ve insan başlı kuş motifleri de yer almaktadır.

Trabzon Ayasofya Cami
Trabzon Ayasofya Cami

Bunun yanında pencere kenarlarında on iki havari tasvirleri yer almaktadır. Hz. İsa’nın doğumu, vaftizi, çarmıha gerilişi, kıyamet günü gibi sahneler de betimlenmiştir.

Her karesinde üstün bir işçiliğin görüldüğü Hristiyan sanatının yanı sıra Selçuklu Dönemi İslam sanatının da etkileri görülmektedir.

Yapının içindeki süslemeler de dikkat çekmektedir.  Kubbenin altına çok kaliteli mozaikler farklı teknikler ile yapılmıştır. Yan duvarlar, tonozlar ve kubbede bulunan fresklerin birçoğu tahrip olmuştur. Fresklerde Kafkasya’daki ekollere benzer kaliteli bir resim sanatı sergilenir.

Ayasofya’nın Cami’ye Dönüştürülmesi

1461 yılında Fatih Sultan Mehmed’in Trabzon’u fethinden sonra da kilise olarak kullanılmaya devam edilen yapı 1584 yılında Fatih’in emriyle Kürd Ali Bey adlı bir ayân tarafından bir minber ve müezzin mahfili eklenerek camiye dönüştürülmüştür.

1916 yılındaki Rus işgalinde ise cephanelik ve askeri hastane olarak kullanılan Ayasofya Kilisesi, Rus işgalinin sona ermesiyle yeniden cami olarak kullanılmış.

1958-1962 yılları arasında 5 yıl süren titiz restorasyonda Türk uzmanlar yanında Edinburgh Üniversitesi’nin desteği ile İngiliz uzmanlar da görev almışlardır. Cemaati bulunmadığı ve yüksek sanat eseri değeri taşıdığı gerekçesiyle müzeye dönüştürülmek üzere restore edilmiştir.

Trabzon Ayasofya Cami
Trabzon Ayasofya Cami

Sık sık gündeme gelen İstanbul Ayasofya Cami/Müzesinin ibadete açılması tartışmaları bir kenara dursun, Trabzon Ayasofya Cami ondan önce davranılarak 2013 yılında cami olarak ibadete açılmış. Birçok aktivist tarafından buranın zarar göreceği, fresklerin ve süslemelerin tahrip olacağı gerekçesiyle düzenlenen imza kampanyalarına rağmen bu karar değiştirilmemiş. Karadeniz turlarının önemli bir noktası olan Trabzon Ayasofya Cami her yıl onbinlerce ziyaretçi çekmektedir.

Trabzon Sümela Manastırı, Atatürk Köşkü gibi Karadeniz gezilecek yerler’in başlarında gelen Ayasofya şu an Cami’dir. Trabzon ya da Karadeniz turu yapacak iseniz bu eşi benzeri çok az görülen yapıyı mutlaka görmenizi tavsiye ederim.

“facebook sayfamızı beğenmeyi unutmayınız!”

https://www.facebook.com/aylakgezgincom/

Keyifli Geziler.

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here