Bandırma Vapuru – Atatürk’ün Samsun’a Çıkışı

0
1233
views
Bizi Paylaş!

Bir şehir düşünün ki bir milletin kaderini değiştirecek tarihe şahitlik etsin. Karadeniz’in en büyük şehri olan Samsun’a her gelişimde mutlaka ziyaret ettiğim Doğu Park’da bulunan, Bandırma Vapuru, Mustafa Kemal Atatürk’ü 9. Ordu Müfettişi olarak kurmayları ile birlikte İstanbul’dan Samsun’a getiren bir gemi olmasının ötesinde aynı zamanda tarihimizin en önemli tanıklarından biridir. Ancak burada bulunan vapur, Bandırma Vapurunun aslı değil sonradan yapılan bir benzeridir. Yine de tarihimizin en önemli olaylarından birini çok güzel bir şekilde canlandıran bir kanıttır.

Bandırma Vapuru
Bandırma Vapuru

Bandırma Vapuru ve Atatürk’ün Samsun’a Çıkışı

Türkiye Cumhuriyeti tarihinde önemli yeri olan Bandırma Vapuru Mustafa Kemal Paşa 9. Ordu Genel Müfettişi göreviyle ve mahiyeti ile birlikte İstanbul’dan Samsun’a ayak bastığı vapurdur.

1919 yılı başlarında İngilizler, Türklerin Pontusçulara karşı geliştirmiş oldukları direnişlerden rahatsız olmaya başladılar. Damat Ferit Paşa, Sadrazam olduktan sonra sorunun çözümü için yollar aramaya başlamıştı. 30 Nisan 1919’da 9. Ordu Müfettişliğine atanan Mustafa Kemal, Samsun’a, görev bölgesindeki iç huzuru sağlamak, silah ve cephaneleri toplamak, vatandaşlara silah dağıtılmasını engellemek ve bunu yapan kuruluşları ortadan kaldırmak üzere gönderildi.

Bandırma Vapuru
Bandırma Vapuru

Atatürk’ün Samsun’a çıkışı 15 Mayıs tarihinde Kaptan İsmail Hakkı Bey’i makamına çağırtarak yolculuk hakkında bilgi almasının ardından ertesi gün öğle üzeri hareket ederek başladı. Bandırma Vapuru, İngilizler tarafından Sirkeci açıklarında aramaya ve kontrole tabi tutulsa da Mustafa Kemal Paşa, Beşiktaş’tan motor ile Kızkulesi açıklarında vapura bindi. Vapur, 22 subay, 25 asker ve 8 yönetim personeliyle beraber 16 Mayıs 1919 tarihinde öğle üzeri Kaptan İsmail Hakkı (Durusu) yönetiminde İstanbul’dan Samsun’a doğru yola çıktı.

İngiliz gemisi Bandırma Vapurunu izlemeye başladı ancak Karadeniz’e açıldıktan sonra fırtınalı havada takibi bıraktı ve izlerini kaybetti. Mustafa Kemal Paşa kaptan İsmail Hakkı Bey’e karaya yakın bir rota izlemesini ve düşman saldırısı halinde gemiyi en yakın sahile oturtmasını emretti. Sert havada, dalgalı bir denizde yol alan Bandırma Vapuru, 17 Mayıs 1919’da gece saat 23.00 civarında İnebolu limanına girdi. Gemi, 18 Mayıs 1919 tarihinde öğle üzeri 12.00’de Sinop limanına yanaştı. Üsteğmen Hikmet Bey, sandal ile kıyıya çıkarak yolda olduklarını Samsun Tümen Komutanlığına telgraf ile bildirdi. Mustafa Kemal Paşa, Sinop Mutasarrıfının davetine cevap vererek teşekkür etti. Ve 19 Mayıs’ta Samsun’a varılmıştı.

“Atatürk’ün Samsun’da kaldığı ev Gazi Müzesi” hakkında bilgiye buradan ulaşabilirsiniz…

Samsun’dan Havza’ya Geçiş

İngilizlerin denetiminde olan Samsun’da milli mücadele hareketi için istediklerini gerçekleştiremeyeceğini anlayan Mustafa Kemal, 25 Mayısta Havza’ya geçti. Samsun’a çıkışını Mustafa Kemal, Nutuk’ta şu şekilde anlatmıştır:

“1919 yılı Mayıs’ının 19’uncu günü Samsun’a çıktım. Genel durum ve manzara : Osmanlı Devleti’nin içinde bulunduğu durum, Dünya Savaşı’nda yenilmiş, Osmanlı ordusu her tarafta zedelenmiş, Şartları ağır bir ateşkes Antlaşması imzalamış, Büyük Harbin uzun yılları boyunca, millet yorgun ve fakir bir halde. Milleti ve memleketi Dünya Savaşı’na sokanlar, kendi hayatları endişesine düşerek memleketten kaçmışlar. Saltanat ve hilafet makamında bulunan Vahdettin, soysuzlaşmış, şahsını ve yalnız tahtını emniyete alabileceğini hayal ettiği alçakça tedbirler araştırmakta. Damat Ferit Paşa’nın başkanlığındaki hükümet aciz, haysiyetsiz, korkak, yalnız Padişahın iradesine tabi ve onunla beraber şahıslarını koruyabilecek herhangi bir duruma razı, Ordunun elinde silahları ve cephanesi alınmış ve alınmakta. İtilaf Devletleri, ateşkes Antlaşmasının hükümlerine uymağa lüzum görmüyorlar.

Birer vesileyle itilaf donanmaları ve askerleri İstanbul’da Adana vilayeti Fransızlar, Urfa, Maraş, Gaziantep İngilizler tarafından işgal edilmiş. Antalya ve Konya’da İtalya askeri birlikleri, Merzifon ve Samsun’da İngiliz askerleri bulunuyor. Her tarafta yabancı subay ve memurlar ve ajanlar faaliyette. Nihayet başlangıç kabul ettiğimiz tarihten dört gün önce 15 Mayıs 1919’da itilaf Devletleri’nin uygun görmesiyle Yunan ordusu İzmir’e çıkartılıyor. Bundan başka, memleketin her tarafından Hıristiyan azınlıklar gizli, açık milli emel ve maksatlarını gerçekleştirmeğe, devletin bir an evvel çökmesine, çalışıyorlardı.”

Bandırma Vapuru
Bandırma Vapuru

Bandırma Vapuru’nun Yolcuları ve Mürettebatı

Yolcular

Dokuzuncu Ordu Müfettişi Mustafa Kemal Paşa.

Üçüncü Kolordu Komutanı Kurmay Albay Refet

Kurmay Başkanı Albay Kazım Beyefendi (General Kazım Dirik 1880-1941).

Sağlık Müfettişi Albay İbrahim Tali Beyefendi (Milletvekili ve elçi, tıp doktoru İbrahim Tali Öngören 1875-1952).

Kurmay Binbaşı Arif Bey} (Ayıcı Arif Bey 1882-1926).

Kurmay Binbaşı Hüsrev Bey (Asker ve büyükelçi Hüsrev Gerede 1886-1962).

Topçu Müfettişi Binbaşı Kemal Bey (Korgeneral Kemal Doğan 1879-1951).

Sıhhiye Müfettiş Muavini Binbaşı Refik Bey (Başbakan Dr. Refik Saydam 1881-1942).

Yaver Piyade Yüzbaşı Cevad Efendi (Atatürk’ün yaveri ve milletvekili Cevad Abbas Gürer 1887-1943).

Yaver Piyade Yüzbaşısı Mustafa Efendi (Tokat milletvekili Mustafa Sabri Süsoy 1876-1934).

Piyade Yüzbaşı Ali Şevket Efendi (Gümüşhane milletvekili Ali Şevket Öndersev 1884-1940).

Piyade Yüzbaşı Mümtaz Efendi (Yüzbaşı Ali Mümtaz Tünay 1886-1946).

Piyade Yüzbaşı İsmail Hakkı Efendi

Tabib Yüzbaşı Behcet Efendi.

Piyade Asteğmeni Hayati Efendi.

Piyade Asteğmeni Arif Hikmet Efendi (Tümgeneral Arif Hikmet Gerçekçi 1894-1970).

Yaver Topçu Üsteğmeni Muzaffer Efendi (Atatürk’ün emir subayı ve Giresun milletvekili Muzaffer Kılıç 1897-1959).

Asteğmen Abdullah Efendi.

Adli müşavir Ali Rıza Bey.

Tabur hesap memuru Rahmi Efendi.

Tabur hesap memuru Ahmed Nuri Efendi.

Kátip Faik Efendi (Sağlık Bakanlığı memuru Faik Aybars 1880-1945).

Yedeksubay Tahir Efendi.

Katip Memduh Efendi (Cumhurbaşkanlığı memuru Memduh Atasev 1895-1930’lar).

Mürettebat

İsmail Hakkı (Durusu), Süvari

Üsküdarlı Tahsin, İkinci Kaptan

Hacı Süleyman, Başçarkçı

İsmail, Katip

Hasan Reis, Lostromo

Göreleli Şükrü oğlu Temel ,Serdümen

Ali oğlu Basri, Serdümen

Süleyman oğlu Mahmut, Ambarcı

Hasan oğlu Ahmet, Ambarcı

Süleyman oğlu Cemil, Hüseyin oğlu Rahmi, Mesut oğlu Temel, Tayfalar

Muharrem oğlu Hacı Tevfik (Ulusu), Birinci Kamarot

İbrahim oğlu Mehmet, Kamarot

Mustafa oğlu Hamit, Kamarot Yamağı

Yusuf oğlu Halit, Arif oğlu Mansur, Ateşçi

Osman oğlu Hamdi, Aşçı

Hasan oğlu Mehmet, Mehmet Ali oğlu Ömer Faik, Kömürcü

İsmail Hakkı, Ali oğlu Galip, Vinççi

Bandırma Vapuru Hikayesi

Bandırma Vapuru, 1878 yılında İskoçya’nın Paisley bölgesindeki MacIntyre şirketi tarafından Huston and Cardett tezgahlarında 21 sıra numarası ile 279 grostonluk yolcu ve yük vapuru olarak inşa edilmiş. Geminin ilk sahibi “Dussey and Robinson” şirketi gemiyi “Torocaderto” adı altında 5 yıl çalıştırmış.

1883 yılında Yunanlı armatör Psicha geminin Londra’da olan kaydını Pire Limanına alarak 2 yıl sonra da geminin adını bir sahil kasabasının ismi olan “Kymi” olarak değiştirmiş. Psicha gemiyi 5 yıl kullanarak yine Yunanlı bir armatöre satmıştır.

1890 yılında “Psicha” dan satın alan armatör Andreadis başka bir Yunanlı armatör “Rama Derasimo İstanbul” şirketine satmış.

1894 yılında Pire Limanındaki kayıt o zamanki Deniz Yolları İşletmesi anlamına gelen “İdare-i Mahsusa”ya nakledilmiş ve adı “Kymi” den “Panderma” olarak değiştirilmiş.

İdare-i Mahsusa’nın adı 1910 yılında “Osmanlı Seyrüsefain İdaresi” (Osmanlı Denizcilik İşletmesi) olunca geminin adı “Panderma” dan “Bandırma” olarak değiştirilerek posta vapuru haline getirilmiş.

Vapur, 19 Mayıs 1919 tarihinde Atatürk ve Silah Arkadaşlarını Samsun’a getirdikten sonra yine posta hizmetlerine devam etmiş.

Bandırma adını aldıktan sonra birkaç kez kaza geçirmiş. Yük taşımacılığı yaptığı sırada İngiliz yapımı E11 model denizaltına çarptığı, attığı torpido sonucu batmak üzere olduğu, daha sonra motorunun büyük bir arıza yaptığı elde edilen bilgilerde yer almaktadır.

1925 yılında gemi İlhami SÖKE isimli şahsa satılarak, aynı şahıs tarafından 4 ay içinde Haliç’te sökülmüştür.

Bandırma Vapuru
Bandırma Vapuru

Bandırma Vapuru Nerede?

Bandırma Vapuru, Samsun’un Doğu tarafı çıkışında bulunan Doğu Park sahilinde, demir atmış bir şekilde bulunmaktadır. Büyük Önder Mustafa Kemal ATATÜRK ve 18 kader arkadaşının Samsun’a ayak basışını simgeleyen heykellerle birlikte bulunan Vapur geniş bir alanda sergilenmekte ve Samsun gezilecek yerler içerisinde en ön sıralarda gelmektedir.

Bandırma Vapuru
Bandırma Vapuru

Yabancı bir devletin koruyuculuğunu ya da mandasını istemek insanlık niteliklerinden yoksunluğu, güçsüzlüğü ve beceriksizliği açığa vurmaktan başka bir şey değildir. gerçekten bu aşağılık duruma düşmemiş olanların, isteyerek başlarına yabancı bir yönetici getirmeleri hiç düşünülemez. oysa TÜRK’ün onuru ve yetenekleri çok yüksek ve büyüktür. BÖYLE BİR MİLLET ESİR YAŞAMAKTANSA YOK OLSUN, DAHA İYİDİR…

Mustafa Kemal Atatürk, Nutuk

Aylak Gezgin facebook sayfasını beğenmeyi unutmayınız!

https://www.facebook.com/aylakgezgincom/

Aylak Gezmek Özgürlüktür!

 

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here