Vilnius Hakkında – Değişim Rüzgarlarının Başladığı Şehir

0
22
views
Bizi Paylaş!

Avrupa’nın “uçan dolmuşu” WizzAir’in kampanyasını görür görmez Lviv’den Vilnius’a 20 Yuro’ya gidiş-dönüş biletini kapıverip Litvanya’nın başkenti Vilnius’a doğru uzandım. Aslında Baltık Ülkeleri için kış mevsiminde pek uygun olmayan bir tarihte planlamıştım gezimi. Yine de WizzAir’in kampanyalarını görünce dayanamıyorum. Önce Vilnius ardından Riga… Baltık Şehirleri özellikle Vilnius’ta gezilecek yerler için tavsiyem kesinlikle kışın gitmeyin. Özellikle benim gibi soğuktan nefret ediyorsanız! Bu yazımda Vilnius’ta gezilecek yerler’den ziyade Litvanya ve Vilnius hakkında, tarihinden ve kültüründen birazcık bahsetmek istiyorum.

Vilnius Hakkında - Değişim Rüzgarlarının Başladığı Şehir
Vilnius Hakkında – Değişim Rüzgarlarının Başladığı Şehir

Vilnius Hakkında – Değişim Rüzgarlarının Başladığı Şehir

Vilnius, Litvanya’nın güney doğusunda, Vilnia ve Neris Nehirlerinin birleştiği yerde bulunmaktadır. Şehir adını Litvanya’nin orjinali Rusça’dan gelmekte olan Vilnia Nehri’nden almıştır.

Birçok Avrupa ülkesi, Avrupa Coğrafya Merkezi’nin kendi topraklarında bulunduğunu iddia etse de, Guinness Rekorlar Kitabı’nda tanınan tek yer Vilnius yakınlarındadır. 1989 yılında Avrupa kıtasının sınırlarının yeniden tahmin edilmesinden sonra, Institut Géographique National (Fransız Ulusal Coğrafya Enstitüsü)’nden bir bilim adamı olan Jean-George Affholder, Avrupa coğrafi merkezinin 54 ° 54′N 25 ° 19’E. Koordinatlarında bulunduğunu açıklamıştır.

Vilnius Hakkında - Değişim Rüzgarlarının Başladığı Şehir
Vilnius Hakkında – Değişim Rüzgarlarının Başladığı Şehir

Bu noktayı hesaplamak için kullanılan yöntem, Avrupa’nın geometrik figürünün ağırlık merkezi yöntemidir. Bu nokta Litvanya’da, Girija köyünün yakınında (Vilnius’a 26 kilometre) yer almaktadır. Burada, Heykeltıraş Gediminas Jokūbonis tarafından, yıldızların bir taç tarafından üst üste konulan beyaz granit sütunundan oluşan bir anıt 2004 yılında inşa edilmiştir.

Vilnius Hakkında - Değişim Rüzgarlarının Başladığı Şehir
Vilnius Hakkında – Değişim Rüzgarlarının Başladığı Şehir

Vilnius, Litvanya Tarihi

Vilnius’un coğrafi konumu tarihte şehre çok avantajlı bir konum sağlamış. Girilmesi zor ormanlar ve sulak alanlarla çevrili iki nehrin birleştiği yerde, Litvanya’nın kalbinde yer almaktadır. Bununla birlikte özellikle Almanya’nın (Tarihte Germenlerin) Polonya ve Rusya’nın da iştahını kabartan bir ülke konumunda bulunduğundan tarih boyunca bu ülkelerin istilalarına maruz kalmış. Günümüzde dahi bu ülkelerin kültürel etkilerini taşıdığı yadsınamaz.

Vilnius Hakkında - Değişim Rüzgarlarının Başladığı Şehir
Vilnius Hakkında – Değişim Rüzgarlarının Başladığı Şehir

“Polonya arşivine buradan ulaşabilirsiniz…”

I.Dünya Savaşı Sırasında Vilnius

Birinci Dünya Savaşı sırasında, 1915’ten 1918’e kadar Vilnius ve Litvanya’nın geri kalanı Alman Ordusu tarafından işgal edildi. 16 Şubat 1918’de bağımsızlığını ilan eden Litvanya, 1918’in sonunda Sovyet Rusya tarafından büyük bir ordu gücüyle işgal edildi ve Litvanya Ordusu bir savunma hattı oluşturmak için Vilnius’tan ülkenin merkezine çekildi.

Vilnius Hakkında - Değişim Rüzgarlarının Başladığı Şehir
Vilnius Hakkında – Değişim Rüzgarlarının Başladığı Şehir

Litvanya hükümeti ile birlikte Alman Ordusu geri çekildi ve ardından Sovyet güçlerinin sürdüğü işgalcilerden korumak için Polonya ordusu Litvanya’da kontrolü ele alarak Litvanya’nın bağımsızlığına tekrar kavuşmasına yardım etti.

1920 Varşova Savaşı’ndaki yenilgisinden kısa bir süre sonra geri çekilen Kızıl Ordu, Polonya’nın ilerlemesini ertelemek için 12 Temmuz 1920‘de Sovyet-Litvanya Barış Antlaşması’nı imzaladıktan sonra şehri Litvanya’ya devretti. Ancak bu tarihten kısa bir süre sonra ülke bu sefer Polonya tarafından işgal edildi.

Vilnius Hakkında – Değişim Rüzgarlarının Başladığı Şehir – Trakai Kalesi

II.Dünya Savaşı Sırasında Vilnius

Nazi Almanyası Litvanya’yı Polonya’nın istilasından kurtarmaya ve devreye girmeye çalışsa da ve hatta bu konuda zorlasa da Litvanyalı politikacıların çoğu bu teklifi reddetti çünkü Adolf Hitler’in nihai zaferi hakkında şüpheleri vardı. Nazi Alman politikasını desteklemeyen Litvanya, Fransa ve İngiltere’nin desteklerini alarak Tarafsızlık Yasasını kabul etti.

Vilnius Hakkında - Değişim Rüzgarlarının Başladığı Şehir
Vilnius Hakkında – Değişim Rüzgarlarının Başladığı Şehir

Litvanya’nın tamamı, II.Dünya Savaşı sırasında, 3 Ağustos 1940 tarihinde Sovyetler Birliği tarafından ilhak edilmiş, ve Sovyetler Birliği topraklarına katılmıştır.  Bu istila sırasında yaklaşık 20.000 ila 30.000’i aşkın insanın tutuklanarak Sovyetlerin diğer bölgelerine sürüldüğü tarih kitaplarında yazılmaktadır.

Vilnius Hakkında - Değişim Rüzgarlarının Başladığı Şehir
Vilnius Hakkında – Değişim Rüzgarlarının Başladığı Şehir

Almanlar’ın 22 Haziran 1941’de Sovyetler Birliği’ne karşı başlattığı Barbarossa Operasyonunun ardından, Litvanyalılar Sovyet karşıtı isyana başlamışlar ve tekrar bağıımsızlıklarını ilan etmişlerdir.

Vilnius Hakkında - Değişim Rüzgarlarının Başladığı Şehir
Vilnius Hakkında – Değişim Rüzgarlarının Başladığı Şehir

Ancak yine çok kısa süren bu bağımsızlık, Nazilerin 24 Haziran 1941’de Vilnius’u ele geçirmesiyle son bulmuştur. Nazilerin bu işgalinde Litvanya’da 265.000 kişilik Yahudi (Toplam Yahudi nüfusunun yaklaşık % 95’i), eski şehir merkezinin yaklaşık 10 km batısındaki Paneriai‘de bulunan Alman kuvvetleri ve Litvanya Nazi işbirlikçileri tarafından öldürüldü.

Sovyet Rusya Dönemi Vilnius Tarihi

Temmuz 1944’te Vilnius bu kez, Sovyetler Ordusu tarafından Almanlardan ele geçirildi ve şehir bir kez daha Sovyetler Birliği’ne Litvanya SSR‘sinin başkenti olarak dahil edildi.

Bu tarihten sonra savaş kenti geri dönüşü olmayan bir şekilde değiştirmişti. Ağırlıklı olarak Polonya ve Yahudi nüfusunun çoğu Alman işgalinde ve sonrasında ya öldürüldü ya sürgüne gönderildi. Ormanda saklanan entelijansiyanın (sanatçılar, yazarlar, politikacılar, öğretim görevlileri vs.)  bazı üyeleri ve partizan üyeleri savaştan sonra şimdi Sibirya’ya sürülmüşlerdi. Kalan nüfusun çoğunluğu 1946’ya kadar Komünist Polonya’ya taşınmaya zorlandı ve Sovyetleşme ciddi bir şekilde başladı.

Vilnius Hakkında - Değişim Rüzgarlarının Başladığı Şehir
Vilnius Hakkında – Değişim Rüzgarlarının Başladığı Şehir

1940’ların sonlarından itibaren Vilnius, özellikle yakın Polonya ve Belarus şehirlerine oranla, tekrar büyümeye başladı. Şehrin yakınlarında yeni sanayi alanları tasarlandı ve bir sanayileşme programı sonrasında büyük Sovyet tesisleri inşa edildi.

Kasım 1980’de Vilnius halkının yaklaşık nüfusu 500.000’i aştı. Şehrin büyüyen nüfusu için konut yetersizliği nedeniyle, Antakalnis, Žirmūnai, Lazdynai, Karoliniškės, Viršuliškės, Baltupiai, Justiniškės, Pašilaičiai, Pašilaičiai, Pašilaičiai, Paijilaičiai, Fabijonišks bölgelerinde küçüklü büyüklü, Microdistricts (“uyku bölgeleri” olarak adlandırılan toplu yaşam merkezleri) inşa edildi. Bunlar, şehir merkezinin yanı sıra otoban benzeri sokaklar (hızlı trafik sokakları olarak adlandırılan) yoluyla ve toplu taşıma, belirgin şekilde geniş troleybüs ağı (1956’dan itibaren) ile sanayi  alanlarla bağlantılıydı. Aslında bu Microdistricts bölgeleri, Ukrayna’dan Letonya’ya kadar Sovyet Rusya’nın birçok ülkede uyguladığı bir konut sistemiydi. Eski Sovyet şehirlerini gezerken özellikle şehir merkezlerinin dışlarına çıktığımda bu alanları heryerde görüyorum. Bir nevi günümüzün TOKİ’si desek sanırım yanlış olmaz!

Bağımsız Litvanya

11 Mart 1990’da Litvanya SSR Yüksek Konseyi, Sovyetler Birliği’nden ayrıldığını ve bağımsız bir Litvanya Cumhuriyeti’ni yeniden kurma kararını açıkladı. Bu bildirilerin bir sonucu olarak, 9 Ocak 1991’de Sovyetler Birliği birlik gönderdi. Bu, 13 Ocak’ta Devlet Radyo ve Televizyon Binası ve Vilnius TV Kulesi’ne düzenlenen saldırıda 14 sivilin ölümüne ve 700 kişinin ağır yaralanmasına neden oldu.

Vilnius Hakkında - Değişim Rüzgarlarının Başladığı Şehir
Vilnius Hakkında – Değişim Rüzgarlarının Başladığı Şehir

Sovyetler Birliği nihayet Eylül 1991’de Litvanya’nın bağımsızlığını tanıdı. Mevcut Anayasada, daha önceki 1922 Litvanya Anayasası’nda olduğu gibi, “Litvanya Devletinin başkenti, Litvanya’nın köklü tarihi başkenti Vilnius şehri” olacaktır.

Hızla değişen ve modern bir Avrupa şehri olarak ortaya çıkan Vilnius, son 25 yılda tarihi binalarının çoğunu yenilemiş ve Neris nehrinin kuzey tarafında şehrin ana idari ve iş bölgesi olması beklenen Yeni Şehir Merkezi’ne bir iş ve ticaret alanı geliştirmektedir. Bu alan, belediye binası ve en önemli binaları olan 148,3 metre Europa Tower ile modern konut ve perakende alanı içermektedir.

Swedbank’ın genel merkezinin inşası, Vilnius’taki İskandinav bankalarının öneminin simgesidir. Bina kompleksi Vilnius İş Limanı 2008 yılında inşa edilmiştir ve kulelerinden biri şu anda Litvanya’nın 6. en yüksek binasıdır. Bölgede 1995-2018 arasında 75.000’den fazla yeni daire inşa edildi, Vilnius’u son yirmi yılın Baltık bölgesindeki inşaat sektöründe mutlak bir lider haline getirdi.

Vilnius Hakkında - Değişim Rüzgarlarının Başladığı Şehir
Vilnius Hakkında – Değişim Rüzgarlarının Başladığı Şehir

Vilnius, Yukarı Avusturya’nın başkenti Linz ile birlikte 2009 Avrupa Kültür Başkenti seçildi. 2009 Yılbaşı kutlamaları ile düzenlenen etkinlikte, “uzaydan görülebildiği” söylenen bir ışık şovunu içeriyordu. Bu konuda gerçekten iyi olduklarını özellikle belirtmek istiyorum. 2020 Noel Konserinde bunu bizzat yaşadım. Tam bir hayal şehri görüntüsünde olan Vilnius’ta konser gecesi tüm şehir Vilnius Katedralinin bulunduğu alana akmıştı. Avrupa Kültür Başkenti hazırlıklarında, kentin tarihi merkezi restore edilmiş ve ana anıtları yenilenmiştir.

Vilnius Hakkında – Değişim Rüzgarlarının Başladığı Şehir

Vilnius Hava Durumu

Yaz günleri, özellikle Temmuz ve Ağustos aylarında, ortalama sıcaklıklar gün boyunca 30 ° C’nin üzerinde sıcaklıklarla hoş bir ılık ve bazen de sıcak olarak geçmektedir. Vilnius’ta gece hayatı yılın bu zamanında tüm hızıyla devam eder ve açık hava barları, restoranlar ve kafeler gündüzleri ve geceleri çok popüler hale gelmektedir. İşte bu yüzdendir ki kendi kendime sorar dururum ne işin vardı kışın Vilnius’da diye!

Vilnius Hakkında - Değişim Rüzgarlarının Başladığı Şehir
Vilnius Hakkında – Değişim Rüzgarlarının Başladığı Şehir

Vilnius’da Sanat

Yüzyıllar boyunca bir başkent olarak Vilnius, Litvanya Büyük Dükalığı’nın bir sanat merkeziydi ve tüm Avrupa’dan sanatçıları buraya çekti. Erken Gotik dönemden (14. yüzyıl) kalan en eski sanat eserleri, kiliselere ve ayinlere adanmış resimlerdir (örneğin, Vilnius Katedrali Kriptolarındaki freskler, dekore edilmiş ilahiler kitapları).

Vilnius Hakkında - Değişim Rüzgarlarının Başladığı Şehir
Vilnius Hakkında – Değişim Rüzgarlarının Başladığı Şehir

Vilnius’ta birçok önemli sanat galerisi bulunmaktadır. Litvanya’nın en büyük sanat koleksiyonu Litvanya Sanat Müzesi’nde bulunmaktadır. Vilnius Old Town’da bulunan Resim Galerisi, 16. yüzyıldan 20. yüzyılın başına kadar Litvanya sanatı koleksiyonuna ev sahipliği yapmaktadır.

Bir ahşap işçiliği şaheseri olan St.Mary Kilisesi mutlaka görülmesi gereken yerlerden bir tanesidir.

Uzupis Cumhuriyeti

Sovyet döneminde Vilnius’un geri kalmış bölgelerinden biri olan Old Town yakınlarındaki Užupis bölgesi, çok sayıda sanat galerisi ve atölye işleten bohem sanatçıların bulunduğu bir yerdir. Užupis, 1997’de 1 Nisan Şakası yaparak bağımsız bir cumhuriyet ilan etti.  Bölgeye giriş çıkışlarda şakacıktan (!) pasaporta damga falan basıyolar. Ancak ben gittiğimde kapıda kimseler yoktu. Ana meydanda, trompet üfleyen bir melek heykeli sanatsal özgürlüğün sembolü olarak bulunmaktadır.

Vilnius Hakkında - Değişim Rüzgarlarının Başladığı Şehir
Vilnius Hakkında – Değişim Rüzgarlarının Başladığı Şehir

Vilnius’ta Eğitim

Vilnius’un ve Litvanya’nın en büyüğü 19.768 öğrencisi ile Vilnius Üniversitesi’dir. Ana binaları Eski Kent’te. Üniversite, QS World University Ranks tarafından dünyanın en iyi 500 üniversitesi arasında yer aldı. Üniversite, birçok projenin yanı sıra UNESCO ve NATO ile de projelere katılmaktadır. İngilizce ve Rusça Master programları, ve tüm Avrupa’daki üniversitelerle işbirliği içinde sunulan programları içermektedir. Üniversite şu anda 14 fakülteye ayrılmıştır. Türk öğrencilerin de ERASMUS programlarında ilk sıralarda tercih ettiği şehirlerden bir tanesidir Vilnius.

Vilnius Hakkında - Değişim Rüzgarlarının Başladığı Şehir
Vilnius Hakkında – Değişim Rüzgarlarının Başladığı Şehir

Vilnius’ta Ulaşım

Geçmişte seyrüsefer için kullanılmasına rağmen Neris nehrinin ulaşım imkanı çok sınırlıdır ve düzenli su yolları yoktur. Nehir Belarus’ta yükselir, Vilnius ve Kernavė ile birleşir ve Kaunas‘taki Nemunas nehrinin bir kolu haline gelir.

Bugüne kadar gördüğüm belki de en küçük havaalaanı olan Vilnius Havalimanı, buna rağmen birçok büyük Avrupa varış noktasına seferler düzenlemektedir. Şu anda havaalanında yaklaşık 25 farklı ülkede yaklaşık 50 varış noktası bulunuyor. Havaalanı, şehir merkezine sadece 5 km uzaklıktadır ve Vilnius tren istasyonuna doğrudan demiryolu bağlantısı vardır. Şehir merkezinden, Opera’nın karşısındaki köprüden yaklaşık 5-10 dk. arayla havaalanına belediye otobüsü bulunmaktadır.

Vilnius Hakkında - Değişim Rüzgarlarının Başladığı Şehir
Vilnius Hakkında – Değişim Rüzgarlarının Başladığı Şehir

Vilnius tren istasyonu, Minsk, Kaliningrad, Moskova ve Saint Petersburg’a doğrudan yolcu bağlantılarının yanı sıra Pan-Avrupa Koridoru IX’un geçiş noktası olan önemli bir merkezdir.

Toplu ulaşımın çok güzel işlediği Vilnius’ta havaalanına gidiş ve dönüş dışında hiç kullanmadım. Küçük bir şehir olduğundan dolayı istediğiniz yere yürüyerek ulaşmanız mümkün.

Vilnius’ta Konuşulan Diller

Tarihsel olarak çok kültürlü bir başkent olarak, Vilnius tarihinde yüzyıllar boyunca konuşulan dil durumu birçok kez değişti. Ortaçağ Litvanya’sında kamusal yaşamın baskın dili Litvanca idi. Halkın büyük bir kesimi rusça bilse de günümüzde rusça konuşulmasına pek hoş bakmadıklarını söylemek isterim. Bunun yanında özellikle genç nüfusun büyük bölümünün ingilizceyi çok akıcı kullandıklarını belirtmek isterim.

Değişim Rüzgarlarının Başladığı Ülke Litvanya

Eski Sovyet ülkeleri ya da Rus politik tabiriyle “Yakın çevre”, Aralık 1991 Sovyetler Birliği’nin tarihinde dağılması sonucu ortaya çıkan 15 bağımsız ülkedir. İşte bu 15 ülkeden, Litvanya, ilk olarak 11 Mart 1990 tarihinde bağımsızlığını ilan etmiş olup tüm Dünya’da değişim rüzgarlarını başlatan ülke olarak da tarihe geçmiştir.

Tarih boyunca, birçok kez istila edilen, başta Rusya olmak üzere, büyük ve emparyalist ülkelerin rüzgarlarıyla savrulan bu tarihi şehir yakın tarihin en önemli rüzgarını kendisi başlatmış ve diğer 14 ülkenin de öncüsü olmuştur.

Vilnius Hakkında - Değişim Rüzgarlarının Başladığı Şehir
Vilnius Hakkında – Değişim Rüzgarlarının Başladığı Şehir

90’lı yıllarda hepimizin diline dolanan Alman bir müzik grubu olan Scorpions’ın Wind of Change. “Değişimin rüzgârı” şarkısında dediği gibi, Vilnius’u ziyaret ettiğinizde bu şehrin tarihi sokaklarında dünyadaki değişimin rüzgarına sizde kendinizi bırakacaksınız…

 “Hiç düşünmüş müydün bu kadar yakın olabileceğimizi, kardeş gibi? Gelecek havada, onu her yerde hissedebiliyorum; değişim rüzgârlarıyla birlikte esiyor”

Keyifli ve Aylak Geziler!

“facebook sayfamızı beğenmeyi unutmayınız!”

https://www.facebook.com/aylakgezgincom/

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.